Về trang chủ


27/11/2018

Những điều cần biết về vi nhựa trong biển và đại dương

Thuật ngữ microplastics hiện nay chưa có trong các từ điển liên quan đến tiếng Việt, ví dụ như từ điển Anh - Việt. Theo Cục Đại dương và khí quyển quốc gia - NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration), microplastics được định nghĩa là những miếng nhựa nhỏ có chiều dài dưới 5 mm, có thể gây hại cho đại dương và sinh vật dưới nước [1]. Tức là những miếng nhựa có hình dạng rất nhỏ có thể nhìn thấy được bằng mắt. Với tác giả bài viết tôi dịch thuật ngữ microplastic là vi nhựa. Ngày nay, các nghiên cứu liên quan đến vi nhựa đang được các nhà khoa học trên nhiều lĩnh vực quan tâm do nguồn gây ô nhiễm vi nhựa phát sinh ngày càng lớn. Và ảnh hưởng của vi nhựa tới con người và sinh vật biển, ven biển là không hề nhỏ.

Những ảnh hưởng của vi nhựa đối với sinh vật biển
Trước đây biển và đại dương hầu như không có các thành phần vi nhựa. Vậy nguồn vi nhựa trong biển và đại dương do đâu mà có? Đương nhiên là các nguồn thải từ đất liền trên khắp hành tinh này rồi. Nhựa có mặt khắp mọi nơi và thường kết thúc hành trình ở biển. Sau một thời gian tồn tại ở biển chúng sẽ bị vỡ vụn ra thành từng mảnh nhỏ và trở thành vi nhựa. Một số nhựa được chủ ý thiết kế rất nhỏ và được gọi là microbeads, chúng được sử dụng nhiều trong các sản phẩm sức khỏe và làm đẹp như kem đánh răng, bột giặt, mỹ phẩm,.... Cuối cùng chúng cũng về với đại dương. Các loài sinh vật biển và chim biển sẽ nhầm lẫn nhựa và vi nhựa là thức ăn của chúng. Lâu dần chúng sẽ chết do trong bụng chứa đầy nhựa và vi nhựa, do dạ dày không có chỗ chứa thức ăn của chúng.
 

2311_nhua dai duong 1
Ảnh hưởng xấu của vi nhựa đối với sinh vật biển [2].
Khoa học ngày nay đã chứng minh vi nhựa có mặt trong phạm vi không gian rộng lớn của biển cả, từ biển sâu cho tới ven bờ, từ tầng mặt cho tới tầng đáy đều có vi nhựa. Người ta đã tìm thấy nhựa trong bụng của những sinh vật biển sống ở độ sâu hơn 10 km ở rãnh Mariana [3]. Các nhà thám hiểm Trung Quốc cũng đã tìm ra vi nhựa tại vùng gần với Nam Cực [4]. Nhựa và vi nhựa có thể trôi dạt từ bờ tây Thái Bình Dương sang bờ đông và ngược lại. Sinh vật phù du ăn các hạt vi nhựa, cá bé lại ăn sinh vật phù du và cũng nhiễm nhựa, cá lớn lại ăn cá bé và cũng nhiễm vi nhựa theo. Nhiều loài cá còn ăn trực tiếp nhựa và vi nhựa nữa khi chúng không phân biệt được vi nhựa với thức ăn của chúng.  
 

2311_nhua dai duong 2
Vi nhựa tìm thấy sau khi giải phẫu con cá Cam. Ảnh: Marcus Eriksen [5].
Tiến sĩ Marcus Eriksen làm việc tại Quỹ nghiên cứu biển Algalita, cùng với đồng nghiệp Moore, đã nghiên cứu những tác động của vi nhựa trên chuỗi thức ăn của sinh vật biển. Vào mùa hè năm 2008, Eriksen đã đi cùng thuyền với một người bạn từ Long Beach đến Hawaii. Trên đường đi, Eriksen bắt được những con cá đang đeo bám theo chiếc thuyền và mổ một số con, trong đó có những con có bụng chứa đầy vi nhựa (hình trên). Nghiên cứu về vi nhựa của Charles Moore đã phát hiện ra một con cá với chiều dài 2,5 inches chứa đến 84 mảnh vi nhựa trong bụng của nó [6]. Các nhà sản xuất cũng đã khuyến cáo không nên sử dụng sản phẩm nhựa lâu dài, ví dụ như những chai đựng nước sử dụng lâu năm sẽ có hại cho sức khỏe con người. Những loài cá ăn phải các chất vi nhựa chắc cũng sẽ nhiễm độc lên cơ thể của chúng.
Ảnh hưởng của vi nhựa tác động lên con người
Ngày nay, nhiều đồ ăn hải sản đã nhiễm thành phần vi nhựa. Những hạt vi nhựa có kích thước nhỏ hơn 1 mm đã xuất hiện trong những con trai, con hàu và các động vật có vỏ [7]. Hơn ¼ cá ở các chợ ở Indonesia và California chứa các hạt nhựa [8]. Hải sản là thức ăn ngon và bổ dưỡng, ai cũng yêu thích. Các chuyên gia lo ngại về vi nhựa trong hải sản có thể gây tổn hại tới sức khỏe con người. 
Các nghiên cứu mới tìm thấy vi nhựa trong muối ở Mỹ, Châu Âu và Trung Quốc, thêm bằng chứng cho thấy ô nhiễm nhựa lan tràn trong môi trường [9]. Rất nhiều nghiên cứu cho thấy trong các loại muối biển hay muối hồ đều có chứa vi nhựa. Năm 2017, một nhóm các nhà khoa học từ Pháp, Anh và Malaysia đã kiểm tra thử nghiệm 17 loại muối từ tám quốc gia khác nhau. Họ tìm thấy vi nhựa trong tất cả các mẫu nhưng một mẫu chứa thành phần nhựa tổng hợp từ polyethylene và polypropylene. 
Biển Đông của chúng ta là nơi chứa đựng rác thải gần như là nhiều nhất thế giới khi mà phần lớn lượng rác thải biển tập trung chủ yếu từ các nguồn thải ở Trung Quốc và các nước Đông Nam Á. Nguy cơ cá ở Biển Đông bị ô nhiễm nhựa là không tránh khỏi. Các vựa muối cũng khó mà tránh khỏi nguy cơ ô nhiễm vi nhựa khi nguồn nước biển bị ô nhiễm. Thói quen của người dân ở nhiều địa phương vẫn sử dụng muối cân cho cuộc sống hằng ngày tiềm ẩn nhiều nguy cơ rủi ro về ảnh hưởng của vi nhựa. Sử dụng thực phẩm chứa vi nhựa lâu ngày sẽ không tốt cho sức khỏe con người tý nào.
 

2311_nhua dai duong 3
Hoạt động quảng bá biển sạch của trẻ em Los Angeles. Ảnh: Lou Dematteis/Spectral Q [10].
Vi nhựa có mặt khắp đại dương, vi nhựa có trong hải sản chúng ta ăn, vi nhựa có trong muối chúng ta dùng hằng ngày, thậm chí vi nhựa có cả trong không khí chúng ta thở. Đã đến lúc chúng ta cần chung tay chung sức hành động vì một môi trường không đồ nhựa bằng cách hạn chế sử dụng sản phẩm chứa nhựa và có ý thức đối với môi trường. Có như vậy mới nâng tầm chất lượng cuộc sống lên được.
 
Tài liệu tham khảo
1. https://oceanservice.noaa.gov/facts/microplastics.html#transcript
2. Guzzetti E, Sureda A, Tejada S, Faggio C, Microplastic in Marine Organism: Environmental and Toxicological Effects, Environmental Toxicology and Pharmacology (2018), https://doi.org/10.1016/j.etap.2018.10.009
3. https://www.theguardian.com/environment/2017/nov/15/plastics-found-in-stomachs-of-deepest-sea-creatures
4. http://www.globaltimes.cn/content/1084461.shtml
5. http://www.surfline.com/templates/article_html.cfm?n=4&id=30095&p=1
6. https://www.ted.com/talks/capt_charles_moore_on_the_seas_of_plastic#t-327021
7. https://iwradio.co.uk/2017/01/24/microplastics-in-seafood-could-be-a-health-risk-experts-fear/
8. https://www.independent.co.uk/environment/microplastics-microbeads-ocean-sea-serious-health-risks-united-nations-warns-a7041036.html
9. https://www.theguardian.com/environment/2017/sep/08/sea-salt-around-world-contaminated-by-plastic-studies
10. https://www.lifegate.it/media-page/los-angeles-kids-promote-clean-oceans-4
 
Trần Đức Trứ 
Viện nghiên cứu biển và hải đảo - Tổng cục BHĐVN