Về trang chủ


04/06/2020

Giải pháp hạn chế, giảm thiểu tình trạng rác thải nhựa gây ô nhiễm môi trường biển

Biển và đại dương là nguồn sống, không gian sinh tồn vô cùng quan trọng của con người và là nền tảng cơ bản cho phát triển bền vững. Tuy nhiên, hiện nay biển và đại dương đang phải đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng, trong đó điển hình nhất là ô nhiễm do rác thải, mà chủ yếu là rác thải nhựa, từ các hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra trên đất liền và trên biển. Với đặc thù là một không gian liên thông, được chi phối bởi các hoàn lưu biển, ô nhiễm rác thải nhựa ở biển đã trở thành vấn đề của toàn thế giới. Được ghi nhận từ những năm của thập kỉ 70, nhưng cho đến gần đây, tình trạng ô nhiễm nhựa trên biển có xu hướng gia tăng mạnh và đáng báo động.

Nhiều kết quả nghiên cứu quốc tế cho thấy, chỉ riêng trong năm 2010, ước tính trên 8 triệu tấn rác nhựa đã thải ra đại dương; 80% lượng rác thải nhựa có nguồn gốc từ đất liền và 20% còn lại là do các hoạt động trên biển. Hơn 50% tổng lượng rác nhựa thải ra đại dương là từ các nước nằm trong khu vực biển Đông Á, trong đó có Việt Nam. Theo dự báo của các nhà khoa học, khối lượng rác nhựa đến năm 2050 ở các đại dương sẽ nặng hơn khối lượng của cá.
 
Điều này khiến các quốc gia trong đó có Việt Nam cần cấp bách có những hành động ngăn chặn ô nhiễm do rác thải nhựa trên đại dương.
 
Nguyên nhân của tình trạng trên là do rác thải nhựa mới được quy định chung trong nhóm có khả năng tái sử dụng, tái chế, chưa có cơ chế, chính sách cụ thể để quản lý, thu gom và xử lý trong bối cảnh tình trạng ô nhiễm, suy thoái môi trường biển do rác thải nhựa đại dương ngày càng nghiêm trọng. Các thông tin, dữ liệu, kết quả nghiên cứu về rác thải nhựa đại dương ở biển Đông vẫn còn rất hạn chế. Theo báo cáo của một số tổ chức quốc tế, ở Việt Nam, túi ni lông chiếm khối lượng khá lớn trong chất thải nhựa do được cung cấp miễn phí từ các cửa hàng, với mức sử dụng trung bình là 35 túi/hộ gia đình/tuần, mỗi ngày có hàng chục triệu túi ni lông được sử dụng và thải ra môi trường nhưng chỉ có 27% trong số đó được thu gom, xử lý và tái chế. Như vậy, một lượng lớn rác thải nhựa bị cuốn vào hệ thống sông ngòi, kênh rạch trôi ra biển. Bên cạnh đó, việc thải bỏ hoặc làm mất ngư cụ trong hoạt động khai thác thủy sản, thải bỏ rác thải nhựa trong các hoạt động kinh tế - xã hội khác diễn ra trên biển cũng chưa được quản lý, kiểm soát chặt chẽ. Thực tế trong thời gian qua, việc quản lý rác thải nhựa tại các hải đảo, các khu du lịch biển, nhất là các bãi biển còn hạn chế. Việc xả rác thải nhựa bừa bãi cùng với một lượng lớn rác thải từ đại dương dạt vào các đảo, bãi tắm, đặc biệt trong mùa du lịch đang là vấn đề đáng báo động ở vùng ven biển và các hải đảo.
 
Về giải pháp, có hai nhóm giải pháp quan trọng:
 
Các giải pháp để giải quyết vấn đề ô nhiễm biển nói chung
 
Tổ chức thực hiện có hiệu quả các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và pháp luật có liên quan về bảo vệ môi trường biển, cụ thể: 
 
Luật tài nguyên môi trường biển và hải đảo quy định các công cụ kiểm soát ô nhiễm môi trường biển như kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm môi trường biển, phân vùng rủi ro ô nhiễm biển; ứng phó sự cố tràn dầu hoá chất độc trên biển,… đến nay, Bộ TN&MT đang tích cực triển khai thực hiện các nội dung này để kiểm soát ô nhiễm môi trường biển. 
 
Luật bảo vệ môi trường năm 2014 có quy định về bảo vệ môi trường biển và các quy định kiểm soát các nguồn ô nhiễm biển, tuy nhiên đến nay, có một số bất cập nên Bộ TN&MT đang tham mưu để sửa đổi, bổ sung Luật này, trong đó có sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến bảo vệ môi trường biển để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. 
 
Bộ TN&MT đã xây dựng nhiệm vụ Quy hoạch không gian biển quốc gia, Quy hoạch tổng thể thai thác, sử dụng bền vững tài nguyên vùng bờ, Quy hoạch bảo vệ môi trường quốc gia, trong đó có các giải pháp về bảo vệ môi trường biển. 
 
Bộ TN&MT vừa mới tổ chức Hội thảo quản lý chất thải rắn đô thị đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tuần hoàn với sự tham gia đông đảo của các tổ chức trong và ngoài nước. Chất thải rắn đô thị năm 2015 đã tăng gấp 1,6 lần so với năm 2010, dự đoán năm 2020 tăng 2,37 lần và 3,2 lần vào năm 2025. Trong thời gian tới, Bộ TN&MT sẽ đề xuất chính sách để thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn đảm bảo giảm nguồn rác thải biển có nguồn gốc từ đất liền, tận dụng tối đa nguồn rác thải trong các lĩnh vực kinh tế khác.
 
Các giải pháp giải quyết vấn đề ô nhiễm rác thải nhựa trên biển
 
Việt Nam đã có nhiều nỗ lực thông qua những cam kết chính trị mạnh mẽ cũng như các hoạt động thiết thực trong quản lý, giảm rác thải nhựa. Đặc biệt, tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 mở rộng tổ chức tại Canada năm 2018, Thủ tướng Chính phủ hoan nghênh sáng kiến của Canada về ngăn ngừa xả rác thải nhựa ra đại dương và khẳng định Việt Nam sẵn sàng hợp tác với Canada và quốc tế triển khai sáng kiến này. Cũng tại Hội nghị, Thủ tướng đã đưa ra sáng kiến các nước G7 thúc đẩy hình thành Cơ chế hợp tác toàn cầu về giảm chất thải nhựa để hướng tới mục tiêu các đại dương xanh và sạch, không còn rác thải nhựa. 
 
Về mặt luật pháp, Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản quan trọng như Luật tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (2015), Luật bảo vệ môi trường (2014), các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành và đặc biệt là Nghị định 38/2015/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu, là cơ sở pháp lý quan trọng nhất liên quan đến hoạt động quản lý, xử lý rác thải nhựa nói chung và trên biển nói riêng. 
 
Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt mục tiêu “Ngăn ngừa, kiểm soát và giảm đáng kể ô nhiễm môi trường biển; tiên phong trong khu vực về giảm thiểu chất thải nhựa đại dương”.
 
Bộ TN&MT đã xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030 (tại Quyết định 1746/QĐ-TTg ngày 04/12/2019) với các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đồng bộ để quản lý, hạn chế, giảm thiểu, xử lý rác thải nhựa đại dương. 
 
Kế hoạch đề ra mục tiêu cụ thể là: (i) Đến năm 2025: Giảm thiểu 50% rác thải nhựa trên biển và đại dương; 50% ngư cụ khai thác thủy sản bị mất hoặc bị vứt bỏ được thu gom; 80% các khu, điểm du lịch, cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch và dịch vụ du lịch khác ven biển không sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và túi ni lông khó phân hủy; bảo đảm tối thiểu một năm hai lần phát động tổ chức chiến dịch thu gom, làm sạch các bãi tắm biển trên toàn quốc; 80% các khu bảo tồn biển không còn rác thải nhựa. (ii) Đến năm 2030: Giảm thiểu 75% rác thải nhựa trên biển và đại dương; 100% ngư cụ khai thác thủy sản bị mất hoặc bị vứt bỏ được thu gom, chấm dứt việc thải bỏ ngư cụ trực tiếp xuống biển; 100% các khu, điểm du lịch, cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch và dịch vụ du lịch khác ven biển không sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và túi ni lông khó phân hủy; 100% các khu bảo tồn biển không còn rác thải nhựa. 
 
Bộ TN&MT đang chỉ đạo thực hiện Đề án xây dựng Trung tâm quốc tế về rác thải nhựa đại dương. 
 
Hiện nay, Bộ TN&MT đang xây dựng Đề án “Tăng cường quản lý rác thải nhựa ở Việt Nam” để tăng cường năng lực quản lý chất thải nhựa.
 
Bộ TN&MT đang tiếp tục rà soát để đề xuất việc hoàn thiện các quy định, chính sách hiện hành nhằm hạn chế các sản phẩm nhựa sử dụng một lần; khuyến khích, hỗ trợ phát triển, sử dụng các sản phẩm thay thế, thân thiện với môi trường; phân loại rác tại nguồn; thu hút đầu tư, ứng dụng phát triển công nghệ tiên tiến, tái sử dụng, tái chế rác thải, rác thải nhựa; hạn chế và tiến tới chấm dứt việc nhập khẩu, sản xuất các loại túi nilông khó phân huỷ. 
 
Bộ TN&MT đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ tổ chức Lễ ra quân toàn quốc Phong trào chống rác thải nhựa ngày 09/6/2019. Tại Lễ ra quân, Thủ tướng Chính phủ đã nêu r mục tiêu “Phấn đấu đến năm 2021, các cửa hàng, chợ, siêu thị ở đô thị không sử dụng đồ nhựa dùng một lần; đến năm 2025, cả nước không sử dụng đồ nhựa dùng một lần”. Đến nay, Bộ TN&MT đang tích cực tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng để giảm thiểu việc sử dụng rác thải nhựa một lần và các loại túi nilong khó phân huỷ. 
 
Bộ TN&MT sẽ tiếp tục phối hợp với các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương, nhất là các địa phương có biển để triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ môi trường biển. Năm 2020, Bộ TN&MT sẽ hoàn thành Báo cáo hiện trạng môi trường biển và công bố rộng rãi. Theo đó, sẽ đánh giá toàn diện, đầy đủ thực trạng môi trường biển nước ta và tiếp tục đề ra các giải pháp cụ thể giải quyết vấn đề này.
 
VASI

 

Các tin mới hơn